Richard Cranovsky, recte Ryszard Chrzanowski, urodził się w podtarnowskich Mościcach w 1930 r. /znak zodiakalny Skorpion/. Po wojnie osiadł w Krakowie, gdzie po liceum ukończył Wydział Lekarski UJ.

Był pierwszym polskim stypendystą z neuroradiologii, a specjalizację odbył pod kierunkiem profesorów Stanisławy Spettowej i Adama Kunickiego. W r. 1964 uzyskał doktorat, w 1968 się habilitował. Po wyjeździe do Szwajcarii pracował od 1974 r. na eksponowanych stanowiskach w szpitalach uniwersyteckich Genewy, Aarau i Lozanny. Drugą habilitację uzyskał w Bernie. Po dwuletnich studiach w Centrum Medycznym w Houston /USA/ otrzymał tytuł ?master of public health?. Wydał pierwszy polski podręcznik neuroradiologii /1970/. Tematami grup prac stały się m.in. technologia medyczna i bezpieczeństwo pacjentów w skali międzynarodowej, szwajcarskiej i polskiej.

Dzieło ma charakter złożony: obszernego życiorysu, autobiografii, pamiętnika i relacji z działalności lekarskiej-zawodowej, naukowej i społecznej. Rozmiar książki, bogactwo tematów i szczegółów pozwalają na jedynie ogólną ocenę treści wstępu i dwunastu rozdziałów. Rozdziały I-V dotyczą pobytu w kraju, VI-VIII zagranicy, IX-XI działalności po przejściu na emeryturę, a XII zakończenia /coda/.

Rozdział I otwierają rozważania na temat przemian komunikacji międzyludzkiej, po których następują relacje o rodzinie, dzieciństwie, szkołach i okupacji. W II rozdziale czytamy o Krakowie, warunkach powojennych, o gimnazjum i wstąpieniu na Wydział Lekarski UJ. III rozdział opisuje: destruktywne przekształcenie Wydziału Lekarskiego UJ w Akademię Medyczną, pierwszych pacjentów, egzaminy i egzaminatorów. IV rozdział jest poświęcony pracy, specjalizacji, pierwszym publikacjom i zagranicznym wyjazdom naukowym, doktoratowi i habilitacji. W V rozdziale autor dzieli się rozterkami dalszej kariery /Kraków czy Genewa?/. przytacza negatywne i pozytywne aspekty swej decyzji opuszczenia kraju przy zachowaniu z nim bliskich kontaktów.

Od 1974 r. toczy się działalność zagraniczna autora. Wpierw w szpitalach i uniwersytetach Szwajcarii /rozdział VI/, a następnie w Houston w Teksasie /rozdział VII/. VIII rozdział przedstawia sprawy innowacyjności technologii medycznej, jakości świadczeń, zarządzania i oceny systemów opieki zdrowotnej. Przez cztery lata z ramienia rządu szwajcarskiego autor działa jako wykładowca i konsulent programu ?Europa Centralna i Wschodnia?, uczestnicząc m.in. w organizacji Szkoły Zdrowia Publicznego w Krakowie. W 1995 r. przechodzi na emeryturę.

Rozdziały IX i XI nadają się na odrębną książkę. Dotyczą bowiem szeroko omówionych a bardzo złożonych aspektów świadczeń medycznych, w tym pracy lekarzy, ich relacji i współpracy z pacjentami, rozumowania i decyzji klinicznych. Autor wykorzystuje tu w dużej mierze doświadczenia szwajcarskie, amerykańskie i polskie /w współpracy z Medycyną Praktyczną/. Rozdział X to świetny wykład o judaizmie i islamie, oparty na wnikliwym zwiedzaniu krajów Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.

Książka literackim stylem ukazuje drogę życiową lekarza i naukowca z jej cierniami i laurami. Przynosi wiele ciekawych szczegółów, dotyczących: bliskich, kolegów, przyjaciół, profesorów i prominentów; środowisk szkolnych, szpitalnych, naukowych, instytucji; oddziaływań wojny, okupacji, powojennego reżimu, odwilży, jak i ogólnej sytuacji naszego kraju i świata. Wiele uwagi poświęcił autor różnym miastom, krajom, religiom i przyrodzie. Wybrane piśmiennictwo odnosi się do pojedynczych rozdziałów. Warto by uzupełnić książkę indeksem nazw i nazwisk. Książkę wzbogacają liczne /blisko sto!/ czarnobiałe fotografie.

Oficyna Medycyna Praktyczna zasługuje na pochwałę za świetną edytorską stronę dzieła, w tym artystyczną, barwną, twardą okładkę z biogramem i podobizną autora.

Dzieło winni poznać lekarze i administratorzy służby zdrowia, instytucje, w tym szkoły, zdrowia publicznego, historycy, filozofowie i etycy medycyny oraz socjolodzy.

Medycyna Praktyczna Kraków 2013, s. 692, ilustr.